Waarom raakt een hoogbegaafd kind sneller getraumatiseerd?

Hoogbegaafdheid is veel meer dan een hoog IQ. Het is een anders werkend brein en zenuwstelsel.

Hoogbegaafde kinderen verwerken meer informatie tegelijk. Ze voelen subtielere nuances in sfeer, in de stemming van de juf, in het onuitgesproken oordeel van klasgenoten. Ze merken inconsistenties op die anderen niet eens registreren. Ze piekeren dieper en langer over wat er is gezegd, of wat er had kunnen worden gezegd.

Kazimierz Dabrowski noemde dit overexcitabilities: een aangeboren intensiteit in hoe deze kinderen de wereld ervaren — psychomotorisch, intellectueel, emotioneel, sensorisch en imaginatief. Het is geen eigenschap die je kunt afschakelen. Het zit in de bedrading.

Dat maakt schooltrauma bij hoogbegaafde kinderen anders dan bij andere kinderen.

Een hoogbegaafd kind kan een ongelukkige opmerking van een leerkracht moeilijk relativeren. herhaalt die opmerking tientallen keren in zijn hoofd, koppelt er conclusies aan, trekt er patronen uit. "Zij vindt mij moeilijk. Ik ben moeilijk. Ik ben het probleem."

Tegelijk heeft dit kind een diep gevoel voor rechtvaardigheid. Als de lesstof niet klopt, als regels willekeurig zijn, als klasgenoten gepest worden, dat raakt dit kind direct. En als het daar iets van zegt, wordt het vaak niet begrepen. Of, erger, afgestraft.

Jarenlang in die omgeving zitten, niet één grote schok, maar honderden kleine, dat is hoe schooltrauma ontstaat.

 

Wat er dan in het zenuwstelsel gebeurt

Het zenuwstelsel van een kind kent vier standen: veilig, alert, aanpassen of bevriezen.

In veiligheid leert een kind. Speelt. Maakt contact. Is nieuwsgierig.

In de andere 3 overleeft een kind. Het zenuwstelsel registreert gevaar en mobiliseert: vluchten, vechten, aanpassen of — als dat niet lukt,  bevriezen.

Bij een hoogbegaafd kind dat jarenlang op school heeft overleefd in plaats van geleefd, is de alertstand chronisch geworden. Het systeem staat altijd aan. En dat kost enorme hoeveelheden energie,  energie die dan niet meer beschikbaar is voor leren, voor contact, voor gewoon kind zijn.

Dat zie je terug in de symptomen: vermoeidheid, overprikkeling, driftbuien, slaapproblemen, concentratieproblemen, buikpijn. Niet omdat het kind zwak is. Maar omdat het systeem al veel te lang te hard heeft gewerkt.

​

Wat er in het brein gebeurt

Bij chronische stress, zoals een hoogbegaafd kind dat jaar na jaar op school overleeft in plaats van leeft, verandert er iets in de neurobiologie.

De amygdala, het alarmsysteem van het brein, raakt overactief. Hij scant de omgeving continu op dreiging en gevaar en slaat bij de minste prikkel al op scherp. Een kritische blik van de juf. Een onverwachte roosterwijziging. Een klasgenoot die iets roept. Voor een kind met een overactieve amygdala is dat geen kleine ergernis,  dat is een reële bedreiging.

Tegelijk verzwakt de verbinding met de prefrontale cortex: het denkende, plannen en regulerende deel van het brein. Dat klinkt abstract, maar je ziet het heel concreet: een kind dat normaal gesproken scherp en analytisch is, kan onder stress opeens niet meer helder denken, niet meer kiezen, niet meer reageren. Omdat de neurobiologie dat op dat moment letterlijk niet toelaat.

De nervus vagus, een zenuw die het rust- en herstelsysteem aanstuurt, raakt bij langdurige stress overbelast of geblokkeerd. Dat betekent dat het lichaam niet meer goed kan schakelen naar ontspanning, ook niet als de druk even weg is. Thuis, in het weekend, in de vakantie,  het systeem blijft aan.

Dit zijn symptomen van een brein en een zenuwstelsel dat hebben geleerd te overleven en dat nu niet meer weet hoe het anders moet.